Khi thi công đường ống, cáp điện, cáp viễn thông hoặc các tuyến hạ tầng ngầm, hai phương án thường được cân nhắc là đào hở và khoan ngầm. Mỗi phương pháp có cách triển khai, yêu cầu mặt bằng và mức độ ảnh hưởng đến khu vực xung quanh khác nhau.
Không phải công trình nào cũng cần khoan ngầm, nhưng cũng có những vị trí nếu đào hở sẽ phát sinh rất nhiều vấn đề về giao thông, mặt đường, hoạt động sản xuất hoặc hệ thống hạ tầng hiện hữu. Vì vậy, việc lựa chọn phương án nên dựa trên điều kiện thực tế của từng tuyến.
Đào hở và khoan ngầm khác nhau như thế nào?
Đào hở phù hợp với mặt bằng dễ tổ chức thi công
Đào hở là phương pháp đào trực tiếp một rãnh trên mặt đất để đặt ống, cáp hoặc các cấu kiện cần thiết. Sau khi hoàn thành, mặt bằng được lấp trả và phục hồi theo yêu cầu.
Phương án này thường thuận lợi khi:
- Tuyến thi công nằm trên khu đất trống.
- Mặt bằng rộng, dễ bố trí máy móc.
- Ít ảnh hưởng đến giao thông.
- Không có nhiều công trình hiện hữu cần bảo vệ.
- Chiều sâu và kết cấu tuyến không quá phức tạp.
Ưu điểm lớn của đào hở là dễ quan sát vị trí thi công và thuận tiện cho việc xử lý trực tiếp trong quá trình đặt ống, cáp. Tuy nhiên, nếu tuyến đi qua đường giao thông, khu dân cư hoặc khu vực đang hoạt động liên tục, việc đào rãnh có thể gây nhiều ảnh hưởng.
Khoan ngầm giúp hạn chế đào phá bề mặt
Khoan ngầm tạo đường dẫn dưới lòng đất để đưa ống luồn hoặc tuyến hạ tầng đi qua mà không cần mở toàn bộ mặt đường phía trên.
Phương án này thường được cân nhắc khi tuyến cần đi qua:
- Đường giao thông đang khai thác.
- Khu dân cư đông người.
- Khu công nghiệp đang hoạt động.
- Vỉa hè, sân bãi hoặc khu vực đã hoàn thiện.
- Những vị trí không thuận lợi để bố trí rào chắn và máy đào.
- Khu vực có yêu cầu hạn chế đào phá bề mặt.
Điểm đáng chú ý là khoan ngầm không có nghĩa là công trình hoàn toàn không cần đào. Thông thường vẫn cần bố trí vị trí máy, hố kỹ thuật hoặc điểm tiếp cận tùy phương án thi công. Tuy nhiên, phần mặt bằng cần mở có thể được hạn chế đáng kể so với đào rãnh toàn tuyến.
Khi nào nên cân nhắc khoan ngầm?
Tuyến đi qua đường giao thông đang khai thác
Đây là một trong những trường hợp phổ biến. Nếu đào ngang toàn bộ mặt đường, công trình có thể phải phân luồng hoặc hạn chế phương tiện trong thời gian thi công. Với tuyến cần đi từ bên này sang bên kia đường, khoan ngầm có thể là phương án đáng cân nhắc để giảm phạm vi đào phá trên bề mặt.
Tuy nhiên, trước khi lựa chọn cần khảo sát chiều sâu, loại đất, hiện trạng mặt đường và các công trình ngầm hiện có.
Khu dân cư khó tổ chức mặt bằng thi công
Ở khu dân cư, việc đào hở thường gặp khó khăn do đường nhỏ, nhiều phương tiện, nhà dân nằm sát tuyến và yêu cầu duy trì đi lại.
Nếu mở rãnh dài trên mặt đường, công trình có thể gây cản trở sinh hoạt và phát sinh thêm công việc hoàn trả mặt bằng.
Trong những trường hợp này, khoan ngầm có thể giúp giảm phạm vi chiếm dụng mặt bằng và hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động xung quanh.
Khu công nghiệp hoặc nhà máy đang hoạt động
Đối với khu công nghiệp, không phải lúc nào cũng có thể dừng hoạt động để phục vụ thi công. Các tuyến đường nội bộ thường phải duy trì cho xe tải, xe nâng và phương tiện phục vụ sản xuất.
Nếu đào hở tại những vị trí này, việc tổ chức giao thông và bảo đảm an toàn có thể phức tạp hơn.
Khoan ngầm được cân nhắc khi cần đưa tuyến hạ tầng qua đường nội bộ hoặc khu vực đã hoàn thiện nhưng vẫn phải duy trì hoạt động.
Khi nào đào hở có thể là lựa chọn hợp lý hơn?
Không nên mặc định rằng khoan ngầm luôn tốt hơn đào hở.
Nếu công trình nằm trên khu đất trống, không có yêu cầu cao về giao thông, ít hạ tầng hiện hữu và dễ bố trí máy móc thì đào hở có thể đơn giản hơn. Đặc biệt, với những tuyến dài trên mặt bằng thuận lợi, việc đào rãnh và đặt ống trực tiếp có thể giúp đội thi công dễ kiểm soát cao độ, vị trí và tiến độ từng đoạn.
Ngược lại, nếu cố áp dụng khoan ngầm tại một vị trí không phù hợp, công trình có thể phát sinh yêu cầu kỹ thuật và chi phí không cần thiết.
Những yếu tố cần xem xét trước khi lựa chọn phương án
Điều kiện địa chất
Đất yếu, đất cát, đất sét, sỏi đá hoặc khu vực có nước ngầm sẽ tạo ra những điều kiện thi công khác nhau.
Với khoan ngầm, đặc điểm địa chất ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo và kiểm soát đường khoan. Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào chiều dài tuyến để quyết định phương án.
Hạ tầng ngầm hiện hữu
Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng tại khu đô thị và khu công nghiệp.
Trước khi thi công cần xác định khả năng tồn tại của:
- Cáp điện.
- Cáp viễn thông.
- Đường ống cấp nước.
- Đường ống thoát nước.
- Đường ống kỹ thuật khác.
Nếu thông tin về hạ tầng ngầm không đầy đủ, nguy cơ ảnh hưởng đến công trình hiện hữu sẽ tăng lên.
Chiều dài, độ sâu và đường kính ống
Tuyến càng dài, yêu cầu về kiểm soát đường khoan càng cao. Đường kính ống, chiều sâu đặt ống và số lượng ống cũng ảnh hưởng đến việc lựa chọn thiết bị và phương án thi công. Do đó, cùng là một tuyến đi qua đường nhưng hai công trình có thể cần phương án hoàn toàn khác nhau.
Mặt bằng thi công
Khoan ngầm vẫn cần không gian để tập kết thiết bị, bố trí máy và tổ chức các vị trí phục vụ thi công.
Nếu mặt bằng quá chật, cần tính toán ngay từ giai đoạn khảo sát để tránh tình trạng đến khi triển khai mới phát hiện thiết bị không thể tiếp cận vị trí thi công.
Khoan ngầm không phải lúc nào cũng thay thế được đào hở
Một sai lầm khá phổ biến là cho rằng chỉ cần muốn hạn chế đào mặt đường thì chắc chắn có thể sử dụng khoan ngầm. Trên thực tế, phương án thi công còn phụ thuộc vào địa chất, chiều sâu, chiều dài tuyến, đường kính ống, mặt bằng, hạ tầng hiện hữu và yêu cầu kiểm soát tuyến.
Có những vị trí khoan ngầm mang lại nhiều lợi ích. Nhưng cũng có trường hợp đào hở lại đơn giản, dễ kiểm soát và phù hợp hơn.
Vì vậy, phương án tốt thường là phương án phù hợp với điều kiện cụ thể của công trình, thay vì lựa chọn theo một công thức cố định.
Nên khảo sát trước khi quyết định phương án
Trước khi triển khai, nên khảo sát thực tế tuyến dự kiến và xác định rõ điểm đầu, điểm cuối, chiều dài, độ sâu, loại nền đất, hệ thống hạ tầng hiện hữu và điều kiện tổ chức thi công.
Đối với những tuyến đi qua đường lớn, khu dân cư hoặc khu công nghiệp, việc khảo sát càng cần được thực hiện kỹ để hạn chế các tình huống phát sinh.
Từ dữ liệu khảo sát, đơn vị thi công mới có cơ sở lựa chọn giữa đào hở, khoan ngầm hoặc kết hợp cả hai phương pháp ở những đoạn khác nhau.
Không nên chỉ dựa vào chi phí ban đầu
Khi so sánh hai phương án, chi phí thi công là yếu tố quan trọng nhưng không nên xem xét riêng lẻ. Với đào hở, ngoài phần đào và đặt ống còn có thể phát sinh chi phí hoàn trả mặt đường, vỉa hè hoặc các hạng mục bị ảnh hưởng.
Trong khi đó, khoan ngầm thường đòi hỏi thiết bị và công tác khảo sát, định hướng kỹ thuật phù hợp.
